Ձվազատման խթանումը բուժման եղանակ է, որի նպատակն է  ակտիվացնել ձվարանների աշխատանքը՝ մեկ կամ մի քանի հասուն ձվաբջիջ ստանալու համար։ Այն լայնորեն կիրառվում է կանանց մոտ, ովքեր ունեն ձվազատման խանգարումներ, ինչպես նաև օժանդակ վերարտադրողական տեխնոլոգիաներում (ՕՎՏ)՝ ներարգանդային սերմնավորման (IUI) կամ արտամարմնային բեղմնավորման (IVF) նախապատրաստման ժամանակ։

Ինչու է խանգարվում ձվազատումը

Անօվուլյացիան (ձվազատման բացակայություն) կանանց անպտղության ամենատարածված պատճառներից է։ Ձվազատումը  կարող է բացակայել հետևյալ պատճառներով՝

• հորմոնալ խանգարումներ (օրինակ՝ պոլիկիստոզ ձվարանների համախտանիշ՝ ՊՁՀ)
• նյարդաբանական խանգարումներ
• էնդոկրին համակարգի խանգարումներ (օրինակ՝ բարձր պրոլակտին, վահանաձև գեղձի խանգարումներ)
• քաշի խնդիրներ՝ ավելորդ կամ ցածր քաշ
• քրոնիկ սթրես
• տարիքային գործոն (35 տարեկանից ձվարանային պաշարի նվազում)\

Ձվազատման խթանման մեթոդներ

1. Կլոմիֆեն ցիտրատ (Clostilbegyt)
Տրվում է ՝ ցիկլի 3-րդ օրից մինչև 7-րդ օրը։ 8-րդ օրվանից սկսվում է ուղեկցող ուլտրաձայնային մոնիտորինգ՝ գնահատելու, արդյոք զարգանում է ֆոլիկուլ։ Հասուն ֆոլիկուլի առկայության դեպքում նշանակվում է խորիոնական գոնադոտրոպին (HCG) ներարկում՝ ձվազատման խթանման համար։

• Եթե 3–6 ցիկլից  հղիություն չի գրանցվում, խորհուրդ է տրվում փոխել մեթոդը։

2. Գոնադոտրոպիններ (Menopur, Gonal-F, Puregon)
Դրանք ներարկվող դեղամիջոցներ են, որոնք օգտագործվում են, երբ կլոմիֆենը անարդյունավետ է, կամ ԱՄԲ-ի նախապատրաստման ժամանակ։ Արդյունավետությունն ավելի բարձր է, բայց պահանջում են խիստ մոնիտորինգ, քանի որ մեծանում է ձվարանների գերխթանման և բազմապտուղ հղիության ռիսկերը։

3. Լետրոզոլ (Femara)
Արոմատազի ինհիբիտոր, որն ավելի հաճախ կիրառվում է ՊՁՀ ունեցող կանանց մոտ։ Ունի ավելի մեղմ ազդեցություն, փոքրացնում է կողմնակի ազդեցությունների և բազմապտուղ հղիության հավանականությունը։ Վերջին հետազոտությունները ցույց են տալիս՝ լետրոզոլը ավելի արդյունավետ է, քան կլոմիֆենը։

Քաշի և ապրելակերպի ազդեցությունը

Մարմնի զանգվածի ինդեքսը (BMI) մեծ ազդեցություն ունի խթանման արդյունքի վրա։ Եթե քաշը բարձր է,  խթանումը կարող է լինել թույլ։ Քաշի նվազեցումը 5–10%-ով հաճախ բավարար է ձվազատումը վերականգնելու համար։ Կարևոր են նաև՝

• Հավասարակշռված սննդակարգը
• Կանոնավոր ֆիզիկական ակտիվությունը
• Սթրեսի նվազեցումը
• Լավ քունը և հանգիստը

Երբ է ցուցված ձվաբջջի խթանումը

• Հաստատված անօվուլյացիա
• Պոլիկիստոզ ձվարանների համախտանիշ (ՊՁՀ)
• Անպտղության անհասկանալի պատճառ
• Արտամարմնային բեղմնավորման նախապատրաստում
• Բնական հղիության փորձերի ձախողում

Եզրակացություն
Ձվազատման խթանումը կանանց  անպտղության բուժման արդյունավետ և համեմատաբար անվտանգ միջոց է։

Հաջողությունը կախված է ճիշտ ընտրված մեթոդից, համապատասխան մոնիտորինգից և անհատական մոտեցումից։ Ժամանակակից վերարտադրողական բժշկությունը հնարավորություն է տալիս իրականություն դարձնել բաղձալի մայրությունը։