Անպտղության պատճառները կարող են լինել բազմաթիվ։ Այս դեպքերում օգնության են գալիս օժանդակ վերարտադրողական տեխնոլոգիաները (ՕՎՏ), մասնավորապես՝ արտամարմնային բեղմնավորումը (ԱՄԲ): Սա մի մեթոդ է, որի ընթացքում ձվաբջիջներն ու սերմնաբջիջները միավորվում են կնոջ օրգանիզմից դուրս՝ լաբորատոր պայմաններում։ Այնուհետև սաղմերը տեղադրվում են արգանդում, որտեղ դրանցից մեկը կամ մի քանիսը կարող են իմպլանտացվել և զարգանալ հղիության ընթացքում։

Կարևոր է հասկանալ, որ ԱՄԲ-ն չի վերացնում անպտղության պատճառները, այլ օգնում է դրանք հաղթահարել։ Այս մեթոդը թույլ է տալիս բժշկին կատարել այն, ինչը բնական ճանապարհով հնարավոր չէ՝ անկախ տվյալ ախտորոշումից։

Երբ է կիրառվում ԱՄԲ:
Սկզբում ԱՄԲ-ն կիրառվում էր միայն անպտղության փողային գործոնի դեպքում՝ արգանդափողերի անանցանելիության կամ բացակայության ժամանակ։ Այսօր այս մեթոդն օգտագործվում է անպտղության տարբեր ձևերի դեպքում, այդ թվում՝

• Էնդոմետրիոզ,
• Տղամարդու գործոն (սերմնաբջիջների ցածր որակ կամ քանակ),
• Անպտղություն անորոշ ծագմամբ,
• Տարիքային գործոն։

ԱՄԲ-ի հիմնական փուլերը
1️․ Սուպերովուլյացիայի ստիմուլյացիա – մի քանի ձվաբջիջների հասունացում մեկ ցիկլում։
2️․ Ձվարանների պունկցիա – ձվաբջիջների ստացում։
3️․ Բեղմնավորում in vitro
4️․ Սաղմերի կուլտիվացում – 2-ից 6 օր լաբորատորիայում։
5️․ Սաղմերի տեղափոխում արգանդ։

Փուլ 1. Ձվարանների խթանում
Բնական ցիկլում սովորաբար հասունանում է մեկ ձվաբջիջ։ ԱՄԲ-ի դեպքում բժիշկները խթանում են ձվարանները՝ 10–20 ձվաբջիջ ստանալու համար, քանի որ ոչ բոլոր ձվաբջիջներն են բեղմնավորվում կամ վերածվում կենսունակ սաղմերի։

Ստիմուլյացիայի համար օգտագործվում են հորմոնալ դեղամիջոցներ ՝

• ՖԽՀ (Գոնալ-Ֆ),
• ՄՄՀ (Մենոպուր),
• ՄԽԳ (Օվիտրել, Պրեգնիլ),
• Կլոմիֆեն ցիտրատ (Կլոստիլբեգիտ),
• ԳնՌՀ ագոնիստներ և անտագոնիստներ (Ցետրոտիդ, Դիֆերելին և այլն)։

Անհատական մոտեցում «ՎիտրոՄեդ» կլինիկայում դեղաչափերը ընտրվում են անհատապես՝ հաշվի առնելով տարիքը, ախտորոշումը, նախորդ ստիմուլյացիաների պատասխանը։

Փուլ 2. Ձվարանների պունկցիա
Պունկցիան իրականացվում է հեշտոցով՝ ՈւՁՀ հսկողությամբ, սովորաբար կարճատև անզգայացման ներքո։

Փուլ 3. Բեղմնավորում in vitro
Ստացված ձվաբջիջները տեղադրվում են սնուցող միջավայրում ինկուբատորում, իսկ այդ նույն օրը նախապատրաստվում է զուգընկերոջ սերմը։
Բեղմնավորման երկու մեթոդ

• Դասական ԱՄԲ – ձվաբջիջները միավորվում են սերմնաբջիջների հետ։
• ԻՔՍԻ – մեկ սերմնաբջիջը ներարկվում է ձվաբջջի ներս։

Փուլ 4. Սաղմերի կուլտիվացում
Բեղմնավորումից 18–20 ժամ անց էմբրիոլոգը գնահատում է արդյունքը։ Հաջող բեղմնավորման նշանը երկու պրոնուկլեուսի առկայությունն է։ Սաղմի զարգացումը գնահատվում է ամեն օր։ Երրորդ օրը սաղմը պետք է ունենա 6–10 բջիջ, իսկ հինգերորդ օրը՝ հասնի բլաստոցիստի փուլին։ Սաղմերի տեղափոխումը կարող է իրականացվել ցանկացած օր՝ պունկցիայից 2-րդից մինչև 6-րդ օրը։

Փուլ 5. Սաղմերի տեղափոխում
Ընթացակարգը անցավ է, իրականացվում է բարակ կատետերի օգնությամբ՝ ՈւՁՀ հսկողության տակ։ Սովորաբար տեղափոխում են 1–2 բարձր որակի սաղմ՝ բազմապտուղ հղիության ռիսկը նվազեցնելու համար։ Մնացած սաղմերը հնարավոր է սառեցնել հետագա օգտագործման համար։

Տեղափոխումից հետո
10–14 օր անց կատարվում է արյան քննություն՝ մարդկային գոնադոտրոպինի (ՄԽԳ) մակարդակը որոշելու համար՝ հղիությունը հաստատելու նպատակով։ Այդ ժամանակահատվածում խորհուրդ է տրվում խուսափել՝

• ուժեղ տաքացումից (թաք լոգանքներ, սաունա),
• ինտենսիվ ֆիզիկական ծանրաբեռնվածությունից,
• սեռական հարաբերություններից։

Բուժառուն կարող է վարել իր սովորական կենսակերպը — մշտապես պառկած մնալու անհրաժեշտություն չկա։

Հնարավոր դժվարություններ

• Ձվարանների թույլ արձագանք – ավելի հաճախ հանդիպում է 35 տարեկանից բարձր կանանց մոտ։
• Հիպերստիմուլյացիա – հիպերարձագանք ձվարանների պոլիկիստոզ համախտանիշ ունեցող հիվանդների մոտ։
• Բեղմնավորման բացակայություն – հնարավոր է նույնիսկ նորմալ ձվաբջիջների և սերմնաբջիջների առկայության դեպքում։

Եզրակացություն
ԱՄԲ-ն արդյունավետ տեխնոլոգիա է, որը թույլ է տալիս զույգերին հաղթահարել անպտղությունը և ունենալ երեխա։ Ժամանակակից մեթոդներն ու անհատականացված մոտեցումը բարձրացնում են հաջողության հավանականությունը։ Սակայն կարևոր է հոգեբանորեն պատրաստ լինել այն փաստին, որ առաջին փորձից ցանկալի արդյունքը կարող է չստացվել — և դա վերջը չէ, այլ պարզապես այդ ճանապարհի մի հատված։